Jak wskazuje Dziennik.pl, nowe unijne przepisy dotyczące prawa jazdy i badań kierowców nie oznaczają automatycznej utraty uprawnień przez seniorów. Zmiany mają jednak dać państwom członkowskim większą swobodę w skracaniu ważności dokumentów oraz wprowadzaniu dodatkowych kontroli stanu zdrowia starszych kierowców.
Najwięcej emocji budzi granica wieku, od której kraje będą mogły stosować częstsze badania lekarskie, samooceny medyczne albo inne środki zwiększające bezpieczeństwo na drogach. W praktyce decyzja o konkretnych zasadach będzie należeć do poszczególnych państw, w tym także do Polski, pisze Bytow24.
Nowa granica wieku dla kierowców
Unia Europejska od kilku lat pracuje nad zmianami, które mają ograniczyć liczbę śmiertelnych wypadków i ciężkich obrażeń na drogach. Cel jest częścią programu określanego jako „wizja zero”, zakładającego niemal całkowite wyeliminowanie najtragiczniejszych skutków wypadków drogowych do 2050 roku.
Jednym z najbardziej dyskutowanych elementów pakietu były obowiązkowe badania lekarskie dla starszych kierowców. Początkowo rozważano, by seniorzy musieli zgłaszać się na kontrolę co pięć lat, a negatywna opinia lekarza mogła oznaczać utratę prawa jazdy. Parlament Europejski nie poparł jednak rozwiązania, które automatycznie ograniczałoby uprawnienia tylko ze względu na wiek.
Przedstawicielka biura prasowego Parlamentu Europejskiego wyjaśniła, na czym polega przyjęty kompromis.
Nowe przepisy przesunęły wiek kierowców z 50 na 65 lat, kiedy to państwa członkowskie mogą – ale nie są zobowiązane – skrócić ważność prawa jazdy, aby zastosować zwiększoną częstotliwość badań lekarskich, samoocen medycznych lub innych szczególnych środków, w tym kursów przypominających.
Prawo jazdy nie zniknie automatycznie
Z nowych zasad wynika, że sam wiek nie będzie podstawą do automatycznego odebrania prawa jazdy. Państwa członkowskie będą mogły jednak zdecydować, czy po ukończeniu 65 lat skrócić ważność dokumentu i częściej sprawdzać zdolność kierowcy do prowadzenia pojazdu.
Standardowo prawo jazdy ma być ważne 15 lat. Okres ten może wynosić 10 lat, jeśli dokument będzie jednocześnie pełnił funkcję dokumentu tożsamości. W przypadku kierowców ciężarówek i autobusów ważność uprawnień ma wynosić 5 lat.
Dorota Kolińska wskazała także, jak może wyglądać praktyczne skrócenie ważności dokumentu dla starszych kierowców.
Ważność prawa jazdy wyniesie 15 lat lub 10 lat, jeśli prawo jazdy będzie działać jako dokument tożsamości. Prawa jazdy na samochody ciężarowe i autobusy będą ważne przez 5 lat. Państwa członkowskie będą mogły dla starszych kierowców skrócić ważność prawa jazdy, powiedzmy do 5 lat.
Oznacza to, że w Polsce nie musi powstać jeden automatyczny mechanizm odbierania uprawnień seniorom. Możliwe jest raczej wprowadzenie systemu częstszych kontroli, które będą powiązane z przedłużaniem ważności dokumentu.
Kiedy nowe przepisy mogą wejść w życie
Nowe regulacje nie zaczną obowiązywać natychmiast. Po ich ostatecznym zatwierdzeniu państwa członkowskie będą miały cztery lata na wdrożenie zmian do krajowego prawa. W praktyce oznacza to, że realne zmiany mogą pojawić się około 2028 lub 2029 roku.
Kierowcy będą musieli przejść badania lekarskie przy pierwszym uzyskaniu prawa jazdy albo przy przedłużaniu jego ważności. Kontrola może obejmować między innymi wzrok i układ krążenia. Państwa członkowskie będą mogły zdecydować, czy w przypadku kierowców samochodów osobowych i motocykli klasyczne badanie lekarskie zastąpić formularzem samooceny albo inną krajową procedurą oceny.
Eksperci wskazują na problemy z reakcją i oceną sytuacji
Dyskusja o seniorach za kierownicą wynika nie tylko ze zmian prawnych, ale również z danych o starzeniu się społeczeństwa. W kolejnych dekadach w Europie znacząco wzrośnie liczba osób po 60. i 65. roku życia, a to będzie miało wpływ także na ruch drogowy.
Psycholog transportu dr Ewa Odachowska-Rogalska z Instytutu Transportu Samochodowego podkreśliła, że nie istnieje jedna granica wieku, po której kierowca powinien przestać prowadzić pojazd.
Nie ma precyzyjnego wieku, w którym należy przestać prowadzić pojazd, ale wraz z wiekiem u większości ludzi obniża się sprawność psychofizyczna.
Ekspertka zwróciła uwagę, że wraz z wiekiem mogą pogarszać się zdolności potrzebne do bezpiecznej jazdy, w tym wzrok, słuch i szybkość reakcji.
Zmniejsza się wrażliwość układu nerwowego, pogarsza się widzenie, słuch i zdolności reakcji. Badania wskazują, że największe zmiany czasu reakcji występują w wieku 50–60 lat oraz po 65. roku życia. Osoby po 75. roku życia charakteryzują się nawet dwukrotnie dłuższym czasem reakcji w porównaniu do osób młodszych.
Według specjalistów starszym kierowcom trudność mogą sprawiać zwłaszcza sytuacje wymagające szybkiej oceny pierwszeństwa na skrzyżowaniach. Problemem bywa także zawężone pole widzenia, słabsze rozpoznawanie kontrastu i gorsza ocena odległości.
Badania nie tylko dla seniorów
W Polsce kierowcy niezawodowi przechodzą badania lekarskie głównie przy uzyskiwaniu prawa jazdy albo w szczególnych sytuacjach, na przykład po przekroczeniu limitu punktów karnych, prowadzeniu pod wpływem alkoholu lub spowodowaniu wypadku. Eksperci wskazują jednak, że system można byłoby rozszerzyć w sposób, który nie opierałby się wyłącznie na wieku.
Dr Ewa Odachowska-Rogalska zaznaczyła, że badania psychologiczne mogą pomóc kierowcy lepiej zrozumieć własne ograniczenia.
Badania psychologiczne, oprócz celu selekcyjnego, dostarczają informacji o sprawności psychicznej i indywidualnych mechanizmach zachowania kierowcy.
Specjalistka wskazała również, że świadomy kierowca może zmienić sposób jazdy, jeśli wie, z czym ma trudności.
Świadomy kierowca, identyfikując ograniczenia, może dostosować sposób jazdy, np. ograniczając prędkość, unikając tras o dużym ruchu, zwłaszcza w godzinach szczytu czy po zmierzchu. Rozsądnym rozwiązaniem byłoby kierowanie na badania psychologiczne, niezależnie od wieku, osób chorych, zagrożonych np. demencją.
Policyjne statystyki pokazują skalę problemu
Według danych Biura Ruchu Drogowego Komendy Głównej Policji za 2025 rok kierowcy w wieku 60 lat i więcej spowodowali 3866 wypadków z 19 195 wszystkich odnotowanych zdarzeń. Zginęło w nich 339 osób, a 4327 zostało rannych.
Seniorzy znaleźli się na trzecim miejscu pod względem liczby spowodowanych wypadków. Wyprzedziły ich jedynie grupy kierowców w wieku 40–59 lat oraz 25–39 lat. Osoby po 60. roku życia spowodowały więcej wypadków niż najmłodsi kierowcy w wieku 18–24 lata.
Niepokojące są także dane dotyczące rowerzystów. Osoby po 60. roku życia spowodowały najwięcej wypadków wśród wszystkich grup wiekowych rowerzystów, a seniorzy byli również najliczniejszą grupą ofiar śmiertelnych na polskich drogach.
Przypominamy, wcześniej pisaliśmy o rekordowej liczbie połączeń autobusowych ze Słupskiem i zmianach w komunikacji miejskiej Miastka.
